Beth all gwiriwr cyferbyniad ei weld a beth na all ei weld
Rhedwch ddogfen drwy offeryn cyferbyniad a chewch ateb clir a defnyddiol i un cwestiwn: a oes digon o wahaniaeth gweledol rhwng y testun a'i gefndir i rywun â golwg gwan neu ddallineb lliw ei ddarllen yn gyfforddus? Mae hynny'n bwysig, ac ni fyddem byth yn ei hepgor.
Yr hyn na all yr offeryn ei ddweud wrthych chi yw sut mae'r ddogfen yn ymddwyn i rywun nad yw'n edrych arni o gwbl. Mae darllenydd sgrin — meddalwedd fel NVDA neu JAWS — yn troi PDF yn lleferydd neu Braille, gan weithio trwy'r cynnwys mewn trefn benodol. Os yw'r drefn honno'n anghywir, neu os yw'r strwythur oddi tano ar goll, gall y ddogfen edrych yn berffaith ar y sgrin a dal i fod yn ddryslyd — neu'n anhygyrch — i'r person sy'n dibynnu ar dechnoleg gynorthwyol. Y strwythur sylfaenol hwnnw yw lle mae'r rhan fwyaf o'r gwaith go iawn yn digwydd, a dyma'r rhan y mae safonau hygyrchedd fel WCAG yn ymwneud â hi mewn gwirionedd.
Mae hygyrchedd yn byw yn y strwythur
Pan fydd darllenydd sgrin yn agor PDF, nid lliw yw'r hyn y mae'n cwrdd ag ef yn gyntaf. Mae'n cwrdd â'r drefn y darllenir y cynnwys ynddi, a yw penawdau'n cael eu cyhoeddi fel penawdau, a yw delwedd yn cael ei disgrifio, ac a yw tabl yn dal i wneud synnwyr wrth ddarllen un gell ar y tro. Nid yw dim o hynny'n ymddangos mewn prawf cyferbyniad, oherwydd nid yw dim ohono'n ymwneud â sut olwg sydd ar y dudalen.
Mae'n union yr un syniad â gwefan sydd wedi'i hadeiladu'n dda: dim ond oherwydd y strwythur sy'n ei ddal at ei gilydd y mae'r blaen caboledig yn gweithio. Nid yw dogfennau'n wahanol - ac mae llawer o'r strwythur hwnnw'n anweledig ar y dudalen, a dyna'n union pam ei fod yn cael ei golli.
Yr hyn rydyn ni'n ei gynnwys pan rydyn ni'n sefydlu PDF hygyrch
Dyma'r rhestr wirio rydyn ni'n gweithio drwyddi. Mae rhai o'r rhain yn anweledig i ddarllenydd sy'n gallu gweld, a dyna'n union pam eu bod nhw'n bwysig:
- Trefn darllen cywir — y drefn y mae darllenydd sgrin yn cyhoeddi cynnwys ynddi, sydd yn aml ddim yr un fath â lle mae pethau'n eistedd yn gorfforol ar y dudalen.
- Tagiau a strwythur dogfennau — y fframwaith cudd sy'n dweud wrth dechnoleg gynorthwyol beth yw pob elfen: pennawd, paragraff, rhestr, delwedd.
- Erthyglau — y prif offeryn a ddefnyddiwn i reoli trefn darllen. Yn InDesign, mae'r panel Erthyglau yn caniatáu inni lusgo testun, delweddau a graffeg i ddilyniant bwriadol ar gyfer darllenwyr sgrin, waeth ble maen nhw'n eistedd yn gorfforol ar y dudalen.
- Nodau tudalen — amlinelliad y gellir ei lywio fel y gall rhywun neidio'n syth i'r adran sydd ei hangen arnynt, yn arbennig o werthfawr mewn adroddiadau hirach.
- Haenau — mae'r panel Haenau yn rheoli pentyrru ffisegol y dyluniad o'r blaen i'r cefn. Rydym yn sicrhau bod trefn y pentyrru yn cyd-fynd â'r panel Erthyglau, fel ei fod yn atgyfnerthu'r drefn ddarllen yn hytrach na drysu'r darllenydd sgrin.
- Tabl cynnwys rhyngweithiol — rhestr gynnwys lle mae pob cofnod yn ddolen weithredol i'r lle cywir yn y ddogfen.
- Penawdau, paragraffau a rhestrau wedi'u steilio'n gywir — rydym yn tagio pob pennawd, paragraff a rhestr yn gywir fel y gall darllenydd sgrin eu gwahaniaethu a'u cyhoeddi. Darllenir penawdau allan gyda'u lefel — er enghraifft “Lefel pennawd 1” — sef yr hyn sy'n gadael i bobl lywio dogfen yn ôl strwythur yn hytrach na gweithio drwyddi linell wrth linell.
- Hygyrchedd tabl — nodi rhesi a cholofnau pennawd fel bod y darllenydd yn gwybod yn union ble mae'n perthyn pan gaiff cell ei darllen yn uchel.
- Teitl ac awdur y ddogfen — priodweddau dogfen ystyrlon, felly caiff ei gyhoeddi'n glir yn hytrach nag fel enw ffeil yn llawn tanlinellau.
- Testun alt — disgrifiadau byr, defnyddiol o ddelweddau a siartiau, gyda delweddau addurniadol yn unig wedi'u marcio i'w hepgor yn hytrach na'u darllen allan.
- Elfennau hygyrchedd wedi'u cyfieithu ar gyfer dogfennau Cymraeg — yr elfennau y tu ôl i'r llenni yn gweithio yn y Gymraeg hefyd, nid dim ond y testun gweladwy (mwy am hyn isod).
- Prawfddarllen a thrwsio gwallau hygyrchedd — gwirio'r ddogfen orffenedig gydag offer ac yn ôl sut mae'n ymddwyn mewn gwirionedd, yna trwsio'r hyn sydd angen ei drwsio. Mae gwirwyr awtomataidd yn dal rhai problemau, ond nid pob un.
Pam mae angen ychydig o ofal ychwanegol ar ddogfennau Cymraeg
Gallwch weld pam na fyddai un pasiad trwy wiriwr cyferbyniad byth yn mynd i gwmpasu hyn i gyd. Mae hygyrchedd yn llai fel archwiliad terfynol ac yn fwy fel adeiladwaith da: wedi'i gynllunio o'r dechrau, elfen wrth elfen, a'i wirio ar y diwedd. Wedi'i wneud felly, y canlyniad yw dogfen sy'n gweithio'n dda i bawb - gan gynnwys y bobl sydd ei hangen fwyaf.
Ac os nad yw eich dogfennau cyfredol yn ticio pob blwch ar y rhestr hon, mae hynny'n gwbl normal. Nid yw'r rhan fwyaf o ddogfennau'n gwneud hynny, oherwydd mae llawer o hyn yn waith arbenigol go iawn. Y newyddion da yw y gellir ychwanegu'r cyfan, a gellir fel arfer cywiro dogfennau presennol yn hytrach na'u hailadeiladu o'r dechrau.
Wedi'i adeiladu, nid dim ond ei wirio
Gallwch weld pam na fyddai un pasiad trwy wiriwr cyferbyniad byth yn mynd i gwmpasu hyn i gyd. Mae hygyrchedd yn llai fel archwiliad terfynol ac yn fwy fel adeiladwaith da: wedi'i gynllunio o'r dechrau, elfen wrth elfen, a'i wirio ar y diwedd. Wedi'i wneud felly, y canlyniad yw dogfen sy'n gweithio'n dda i bawb - gan gynnwys y bobl sydd ei hangen fwyaf.
Ac os nad yw eich dogfennau cyfredol yn ticio pob blwch ar y rhestr hon, mae hynny'n gwbl normal. Nid yw'r rhan fwyaf o ddogfennau'n gwneud hynny, oherwydd mae llawer o hyn yn waith arbenigol go iawn. Y newyddion da yw y gellir ychwanegu'r cyfan, a gellir fel arfer cywiro dogfennau presennol yn hytrach na'u hailadeiladu o'r dechrau.
